By: Malueng Sruanh

Malueng Sruanh — Fri, 23 Oct 2009 11:05:29 +0000

n,juòl ma lè rnguôch phung pah kan toaih FN EU USA.
Gầp moh Malueng Sruanh jêng bon land Bunong gầp ùch n,koch bri nou nau Funan aơ. ri Bunong kuòl kơt aơ saơm nơh Bu moh păng Bunong aơ ri Funan jêh moh Funan ri Bu moh păng Phnong aơ jêng lah moh Bunong ngoai dơm. Funan aơ jêng nau ngơi Chân ri Phnong aơ ri nau ngơi drôn Mnong aơ ri nau ngơi yuan Bunnag aơ ri nau ngơi Thai Phanong aơ ri nau ngơi Laos. Lè r,ngôch nau moh aơ jêng moh Bunong nguai dơm. Ri gầp ùch nh,hơ nou nau aơ tâm du 100 năm bơh kơi nơh n,gor bri Angkor aơ păng geh roh êng nđơn aơ. Bunong Cambodia nơm gù rêh dăch ta aơ jan mir ta bri kròng lam nglao tonle sap. nkoch geh frăng lăp jan indochin tơm rplai neh aơ ta năm 1860. khân păng lah jêng ndơ khân păng jan toaih ngăn ndơ kôranh brah mô lah bunuih Quòng.” n,dơ khân păng nkoch nou nau nh,hơ ăn. Jêng mbar lơi nou nau ơm ri djăt ma nau Euroupa. Biălah geh đòng băbă ri mìn lah dja ri jêng ndơ bri dak Bunong Cambodia păng geh du tờ ma nau hao tioh ndròng Hađăch U Che Bunong kăl e. Biălah păng geh nau roh rhiăng năm bơh kơi nơh jêh nai ri mô hôm geh ôh Bunuih ma gât tâm nuo nau ơm rangol Angkor Wat nai. aơ jêng Hađăch Funan he kal e nơh Ri Funan aơ jêng lah moh ơm Bunong. Funan aơ jêng lah Bunong he abaơ aơ hơi. Jêh nai ri Hađăch Bunong Funan aơ khân păng geh nau roh nau dơi aơ tòm năm ntòl 6 ma năm n,tòl 7 aơ. Yorlah nôk nai ri păng geh òk ir Bunuih bư nau ndơm. jêng Bunuih tă bơh bri Asien tơmban ma Thai Laos drôn. ri yuan aơ păng luh tă bơh Chin. Ri khân păng hăn lăp gù tơm bri he Bunong aơ ri geh òk ntil nau ngơi. Jêh nai khân păng tâm pìt jan koranh ta bri yôk yang he aơ ri păng sòk Amoh Săk Hađăch Funan Bunong aơ. Jêh nai păng geh nau tơm lơh toih ngăn. jêh nai geh òk Bunuih êng êng jan nơm leo Bôk ta bri Bunong aơ, ri bri Bunong aơ păng geh 4 bri i Quòng ngăn aơ ta Cambodia, Vietnam aơ geh đòng djề djă jât Thai n,drel ma jât Laos dja. ta aơ jêng bri he Bunong kal e nơh. Ri Bunong he abaơ aơ mô gât ôh lah ta aơ aơ jêng bri he.
Ri geh đòng năm bơh kơi nơh n,gor bri êng êng Bu ùch jôi ùch uănh n,tùk Rngol deh Angkor Wat aơ biălah mô geh ôh du huiê Bunuih dơi gât m,bu moh păng i tơm bri ta nai ri geh òk Bunuih êng êng khân păng n,tup lah bri n,tùk Angkor Wat aơ jêng bri khân păng, biă lah khân păng mô dơi ntup ôh yor lah ta trôm Chuanh Rngol Angkor Wat nai păng geh rup Hađăch Che indravarman ndrel ma Che Varman Bunong khăn Rup tơm rplay lù aơ, păng kanòng troy dơm nau nsoh n,gut păng. Ri ta trôm Rngol Angkor Wat aơ păng geh hôm e òk ngăn hôm khan nau wai ơm U Che Bunong he păng dòng Rnôk kal e nơh tơmban ma rup ta trôm nai jêng rup nau wai U Che Bunong dadê.
Biălah Bon land Bunong aơ mô dơi janh ngơi ôh ma nau Rngol bri Angkor Wat aơ yorlah yuan drôn khân păng m,pet m,bu nơm bănh ngơi păng geh nau jêr ro mô lah khầt. tơmban ma năm 1970 ri ma năm 1975, 1979 aơ păng geh òk ngăn khầt bonland Bunong rnôk nai păng geh yuan lăp gù ta n,tùk nai. Ri i òk ngăn ta ti krung Phnom penh aơ bonland Bunong păng geh nau khầt òk ngăn mông nai.
Ri gầp ùch n,koch bri an ma bonland Bunong he ma lè dâng lè ta drôn ta yuan n,drel ma ta Laos ri ta Thai aơ an khân mai djôt prăp tầm nou nau gầp nchih aơ n,koch an ma kon bonland he gầt tâm nau he roh bri aơ ri an oh mon kon sau mề m,bầ uănh nou nau bơh dâng aơ.
Henri Mahout păng jôi saơ Rngol Angkor Wat aơ tơm năm 1860 pơk ăn tầm mông aơ an ma n,gor bri kalơ neh aơ gầt ma nau roh n,tùk bri aơ. Nđơn aơ nanề păng geh nau tăch ma nau hăn tơm rasong, nou nau n,drel ma n,dơ ơm hăn ta Angkor nai ri n,koch rblang nau jêng lah n,dơ păng jan Quòng ngăn. ri ơm ngăn nau khân păng jôi păng mô djăt ôh lah Angkor aơ jêng n,dơ Bunuih Bunong Cambodia jan, păng mìn lah Angkor Wat aơ jêng n,dơ Bunuih êng. păng lah geh du phung păng hăn dong Bunong Cambodia n,ho ma gù jan ngish Brah Angkor aơ. Jêh nai n,ho ma mòt bôk Bunong Cambodia aơ, năng ai lah păng tơm 2000 năm bơh kơi nơh păng lah, biălah nanề ta nai păng mô geh kơt nau păng lah ri ôh yorlah păng mo gai ma n,dòp he Bunong dơm ri ta nai bu gầt jêh n,dơ Angkor Wat aơ jêng n,dơ U Che Bunong ngăn nau n,gut nsoh păng geh troy dadê ta nai. Jêh nai păng geh đòng băbă ri jêr mìn ma nau rblang nau ngơi chă râk kầp gần ma nau jôi ri nou nau ta Angkor hôm e jong ngăn ma nau tơm n,chră n,drel bơh năp prăng jôi ri lôch n,tòl 19: e ơm 20:e rhiăng năm nđơn aơ hôm e khan. Tơm n,tùk aơ n,tơm bơh saơm jêng Hađăch Quòng Cambodia aơ jêng Funan=Bunong, păng bơi man tâng lăp n,drel ma nau wai ôp brah india.
Nau n,dròng aơ păng geh òk ngăn ma nau tâm pleh jan kôranh tơm bơh năp năm n,tòl 1000 aơ tòm nau rêh khân păng, Funan Bunong aơ păng leo Chenla tơmban đòng jêh nai păng jêng geh nau n,dròng ma Hađăch Cambodia aơ tầng groi Hađăch Suryavarman 1 c.AD800 ma krisakarach AD850. Dja ri mơm Suryavarman păng gù n,koch n,đơn Hađăch ri
m,bơh ma nou nau Hađăch indochân tơmban ma soch Suryavarman nơm leo bôk m,he ma Cambodia yorlah nglăp n,drel n,dơ păng ngơi n,hi săk bơh saơm nơh. geh bă ri ngish brah Angkor Wat nai hôm òk ma nau n,koch n,đơn jêng lah nglăp n,drel ma khân păng. Tòm ngish brah Phimeanaka aơ jêng Rejendravarman jan AD944-AD968 ri păng lah geh du mlâm bêh brah hăn khòl păng ăp măng dah òk tòm nau geh jêng n,dròng. leo bon land gù mô geh bănh bă klăch bă, ma nau ngơi hăn khòl òk đòng ma nau n,koch n,đơn tơmban ma thou ratăp lah geh du tơq bri Angkor Wat aơ păng mra roh.
AD100 krisakorach bơh saơm nou nau ta bri Funan Bunong aơ đăp m,păn ma nau ùch păng gai ăn Bununih êng êng dơi lăp gù ta n,tùk aơ dah ùch dơm mô geh lah ôh. Jêh nai păng lôch dùt aơ năng ai lah (12000BC) tơm neh indochin aơ n,tòl nguai nai păng buai mô ăn Bunuih bơh Australoid lăp gù ta aơ. bư Jan oh no ma m,pôl Malaya aơ tòm neh indochin island n,drel Austraien kơl. ri păng bunuih phung êng êng n,chuăt du lăp tă bơh lơ Asein aơ jêh ri bunuih Cambodia drôn aơ păng hăn du tầ djề du tầ djề lăp gù ta neh aơ jêh nai păng jêng geh nau toaih n,dròng n,hao ma Funan Bunong aơ Jêng păng yơh jêng geh nau dơi mòt uănh ta neh aơ.
Ri tầm neh indochin aơ nar aơ păng jêng geh lah kơt aơ jầt Cambodia,Thailand, Laos n,drel ma Vietnam sòk. păng hôm n,til nau khlai Quòng tầm neh lòng tòm ban ma m,peh jầt 2 n,hong dak Mekong Sre Pok tonle Sap, ta aơ jêng bri dak Bunong. tòm rplai neh aơ păng nh,hơ êng êng n,till bunuih păng lăp gù ta bri Bunong aơ ma nau jan nau dôis bri tòm rnôk đăp m,păn hađăch phat dôis tongkin. Ananm, Cochina Kina, Cambodia, Laos, Siam. C.4000BC-AD100 nau tòm n,trùp ma nau n,tum n,ti dâng lè ta n,gor neh Asein. ri tòm nau wai ji nuh sa Quòng păng geh ta bri aơ tă bơh Kina n,drel ma bơh indien. Dong-Son aơ păng geh n,jêng ăn nau wai an ma yaun m,peh bơh dòng aơ pă mông ăn ma yuan nai.
AD100-AD600 Hađăch Funan Bunong (tơm rplai neh aơ ) c.AD100 hađăch Funan Bunong, geh bă ri păng geh hăn hao Quòng jầt Cambodia n,dròng mô lah Bunong Cambodia aơ păng geh nau dăng ma nau n,koch n,đơn n,dròng indiska BRAHMIN, Cambodia. păng geh nau đăp m,păn ma nau n,chră n,drel indianization tâm Bunong Cambodia.
c.AD245 krisakorach bar nuih Chin Sthantut hăn khòl Funan Bunong n,drel ma n,dâk n,jêng nau pah lò kan n,koch m,bơh ma nau rêh jêng nau toih n,dròng tòm bri Bunong aơ.
Năm AD357 krisakorăch Hađăch Che Chan dan aơ ùch an ma indian ri hăn tâm hađăch Funan Bunong. păng thoi tă bơh nơm êng êng leo bôk BRAHMIN. Lôch dut năm AD400-AD500 krisakorăch hađăch Funan Bunong păng geh nau toih n,dròng Quòng ma nau tăch drăp n,dơ tâm n,tùk aơ ma đah indian n,drel ma Chin. ri nau way indian aơ păng jêng hôm geh nau khlai đòng ma nau kơl n,dòk n,jêng jan ma Hađăch Funan Bunong, tơmban ma deh nau dơi jan rup nou nau tâm n,tùk nai. nau Sah sona păng geh êng êng n,till tòm n,tùk indian n,drel ma Chin aơ, păng geh ta Funan Bunong.N,tòl 6: e păng geh dăn nau tă bơh Chin nau abaơ aơ nou nau bri dak Funan Bunong aơ păng geh nau khlai yơk òk ma lè rngôch bri Asein aơ. Indian păng hôm geh nau dơi òk nanề ma lè nau rêh tòm bri nai. ri tăch n,drăp n,dơ ma đah Funan Bunong tòm n,klang n,gul aơ păng geh nau ueh lăng. tòm n,gor n,tùk Oc – eo. AD514-.AD539 Rudravaman n,tòl nguai hađăch Quòng Funan Bunong. păng pah kan jan mir ba rao n,doh ndơ tâm ngish brah Vishnu. Tòm n,tùk trah rup brah tòm mông păng pah kan nai hôm e n,tuk nai.
C.AD550 Kôranh Brah Bhavarman-Bầ Havarman hađăch rnăk sa Funan Bunong n,drel ma kon sao păng Hađăch Rudravarman ri tầm n,đăp ma đah du huê bu ur jêng lah hađach ma Chenla, jêh nai păng geh nau toih n,dròng mòt uănh m,peh ma n,ùk bơh dòng nai abaơ jêng lah jầt Laos nai. tâm rnôk nai Chenla Păng buai mô ăn ôh du huê bu klou jêng Bunuih Cambodia aơ lăp n,drel jan nơm leo bôk tầm rnăksa hađăch Funan Bunong aơ tòm rnôk Bhavarman.
lah hađăch Chenla aơ khầt ri Bhavarman aơ ri păng jêng hađăch ma Chenla lah hađăch Funan Bunong aơ khầt ri tơm ban đòng Bhavarman aơ đòng păng n,trok sòk dơn drăp n,dơ nau n,dơn. Tòm bar pe năm ri Funan Bunong aơ păng groi hađăch Chenla.
AD600-AD800 Hađăch Chenla
C. AD600-AD611 Bhavarman jêh nai păng thoi bơh Mahendravarman n,tơm bơh nai ri Isannavarman dah òk hađăch i dăng ma nau ùch n,khah nau jan. lơi hôm ăn nau lăp ndrel Funan Bunong ma dah Chenla, Saơm jêng lah n,drel ngai tòm 40 kilomet m,peh bơh lơ Angkor.
C.AD616 –AD635 hađăch Isannavarman păng uănh ma hađăch Chenla, Chenla aơ jêng moh bon Bunong he m,peh bơh Laos aơ, bôk păng ri n,drel tầm Prei Kuk aơ. Kơl n,dầk n,jêng ma nau n,dròng Quòng lù leng jan ngish brah nai. AD635-AD656 hađăch Bhavarman
N,tòl bar mòt uănh ma Chenla. ma nau jan brah m,bah rup n,hao ăn ma Chenla. Ta n,tùk nai păng geh prăm prao n,tùk. C.AD750 Jayavarman – Che Varman n,tòl 1 Bunong, jêng hađăch ma Chenla. Tâm mông Che Varman aơ păng geh nau dăng katang ngăng nau tâm lơh tâm Sreh ri bri dak hôm hui Quòng đòng, tâm ban ma hađăch dăng kơl ăn ma Chenla, păng geh nau rgăn tòm lơh tâm Sreh Quòng. păng geh nau djơh hô lam n,gor Angkor aơ nau tòm lơh mông nai, Cambodia aơ păng mô geh nau dơi ôh rnôk nai. nau tâm mòp ma indian aơ lè lôch. jêh nai hađăch Chenla aơ păng geh nau jur jêh nai Salindra indonesein aơ hao nau dơi. tòm mông nai tơm phung indonesien aơ păng geh bă jêng Bunuih tơm tă bơh rnăksa hađăch Funan Bunong aơ kan ta nai. Jêh nai tòm năm AD800 krisakorach aơ păng geh mông bơh kơi nai geh nau radja tòm n,khah băl nơm leo bôk êng ma đah Chenla. păng geh nau kan nơm leo bôk jêng tăch bơh băl mô hôm geh nau dơi ôh tòm mông nai. jêng lah ta nòm phung Salindra. jêng lah nau n,dròng aơ indonesien n,tơm n,dâk n,jêng bơh lơ Asein aơ. Saliendra aơ hađăch Java – Che Va lăp jot Chenla kơl n,jrăng ma rêch balăng, păng geh nau hao păng jêng kon sao tă bơh rnăk sa hađăch Funan Bunong. tâm rnôk nai Cambodia drôn aơ păng geh jan hađăch jề ta nòm Java-Che Va. AD800-1440 hađăch Cambodia C.AD800-AD8850 Javarman-Che varman n,tòl 2 jêng du huê bu klao n,dăm jêng lăp n,drel ma ranăksa hađăch Chenla n,ho ma n,ti tòm n,ùk phat dôih Saliendra tòm n,tùk Java-Che va aơ. bơh kơi nơh hăn ta Chenla tòm năm n,tòl AD790 krisakorach păng jêng hađăch năm AD800 krisakorach n,tơm bơh saơm ngăn. păng mòt uănh bri dak bơh dâng bơh lơ Chenla aơ. păng geh lah 50 năm păng kơl n,dâk n,jêng tòm n,kuòl bri Bunong Cambodia aơ. hăn n,drăp ma nau sòng srăng n,chră n,song n,dầk n,jêng ma hađăch Bunong Cambodia aơ tòm n,tùk bôk bri. Ri rnôk mông păng jan Quòng nai păng geh òk ngăn ma nau tâm rgòl kan ăn ma Cambodia drôn aơ. păng n,dâk jan òk ngăn bôk n,tùk bri n,drel bunuih i kan nai păng geh êng êng bunuih đòng. biălah bơh kơi nai păng n,tăm dăch ta Roluos jêng ngai năng ai lah 10 kilomet m,peh bơh dòng Siem Rieap. moh săk păng n,tùk nai Harihavarman.
AD850-C.AD877 Jayavarman=Che Vaman n.t 3 jêng kon Jayavarman n.t 2 tơm ban ma hađăch Bunong Cambodia păng geh nau toih n,tơm bơh Roluos. C.AD877-c.AD899 indravarman gầp jêng du huê Jayavarman Che Varman n.t 2 mòt uănh ma Bunong Cambodia. păng n,tùm n,ti ăn nau đăp m,păn ma bri Bunong Cambodia aơ. păng jêng du huê hađăch mòt bri dak ma lè rngôch ta n,kul neh nai n,dầk n,jêng ma bon land Bunong păng tòm n,tùk hađăch indravarman leo jan nou nau.
AD877 indravarman păng n,dầk jan nglao dak Quòng nguai m,peh bơh dong ti krung nai. c.AD889-c. AD900 Yasovarman 1 kon Che indravarman Hađăch Bunong Cambodia. păng jêng nơm leo bôk tă bơh rnăk sa hađăch Funan Bunong păng lăp tầng u păng. òk ngăn ma nau n,chih n,koch nh,hơ ăn tòm m,pir ngish ăn bu saơ ma lè dầng lè Bunuih jêng rnôk mông păng mòt bri dak. Jêng nơm dăng katang jêng lah nơm leo bôk ma lè dầng lè. păng n,trơn bôk bon tă bơh Roluos jầt Angkor aơ, klăp lah du dor yôk tă bơh bon Siem Reap aơ.
Aơ jêng n,tùk păng jan bon Yasodhavarman n,drel Bakheng tầm ban ngish tầm n,klang n,gul dăch kêng Roluos păng jan Lolei ngish brah kêng baray.AD900-AD921 Harshavarman n.t 1 jêng nô Yasovarman mòt uănh. păng jan ngish brah ta yôk Baksei Chamkrong n,drai rup tòm n,jônh. AD921 Harshavarman jêng va Jayavarman=Che Varman n.t 4, păng tâm pă nau geh jêng an êng êng n,tù ma nau tơm ralong băl ta n,tùk nai tầm 60 kilomet m,peh jầt dầng Angkor aơ tâm n,tùk hađăch ơm Chenla kêng Koh ker. Ri Jêng kon Jayavarman aơ păng mòt uănh ta n,tùk m,he nai. yorlah prasat Kravan aơ Lakshmi jan ri ur Vishnu. Ngish dăp lù n,dròng ueh ngăn. Aơ jêng ngish brah n,tòl nguai Hađăch mô geh nau ra gòl ôh. mô geh đòng du huê Bunuih êng mô lah tâm mòp băl m,pôl bơh chau bơh ma.
C.AD930-c. AD944 păng geh du huê bunuih êng hăn dăn lăp gù ta bri nai moh săk Bunuih nai mô gầt năl păng hăn n,drel ma kon păng. Ri hôm e ngai ngăn n,tơm bơh n,tùk Angkor nai. C.AD944-AD968 Rajendravarman n.t 2 jêng jròng deh Yasovarman Bunong, mòt uănh ma Cambodia n,ho ma m,plầ n,tùk phat dôih ơm ti krong Yasodhavarman dăch kêng Angkor. Păng n,tơm n,dầk n,jêng ta n,tùk Bunong Cambodia n,ho ma mòt uănh. păng geh nau n,gơch n,đơr rnôk nai tòm ntùk nai nôk rotha phêbal păng mòt uănh bri. Ta aơ n,chih ma nau ngơi Srit hôm khan tâm ngish aơ tă bơh mông nai ngơi ma nau hađăch aơ dòng păng hôm e geh nau yồ an òk ma nau Bunuih bri êng êng dơi gù jan nau ôp brah mô lah jan nau êng êng. păng dơi lăp gù dăch kêng Angkor aơ. tòm rnôk mông păng mòt uănh nơh. C.AD950 Rajendravarman n.t 2 păng nhùp kôranh Cham i gù m,peh bơh lơ Bunong Cambodia. Yorlah Cham aơ păng ùch pìt sòk bri Bunong jan jêng bri păng Cham biălah bon land Bunong i tâm bri ta nai khân păng mô an ôh Cham nai jan kôranh mòt uănh ta bri Bunong. yorlah Cham aơ păng jêng Bunuih tă bơh bri êng hăn lăp gù ta nai. Cham aơ păng geh gù ta bri Bunong aơ yorlah rnôk nai nơh păng geh Che indravarman Bunong, păng rom phung n,chuăt du ăn bu lăp gù tâm bri aơ jêh nai kon sao păng sòk ur Cham i bunuih n,chuăt du aơ jan ur păng bơh kơi nai păng rom đòng phung Cham aơ òk lơ òk gù ta bri Bunong aơ n,đòp ma jarai ma Rade đòng òk n,til nau ngơi êng êng hăn gù n,drel ma Bunong ta nai. Jêh nai kon sao Che Varman n,drel ma indravarman aơ păng sòk ur Cham. Cham aơ jêng du huê bunuih n,chuăt du. păng geh du huê kon bu klou jêh nai Cham nai păng n,khầt lơi Che Varman aơ. jêh nai kon păng i đăh bu ur Cham aơ n,trok păng jan hađăch. tầm mông nai geh òk bon land phung Bunong khân păng mô ùch ăn ôh kon Che Varman i đah Cham nai jan đăch mòt uănh ma bri dak Bunong. yorlah Cham nai păng ùch bư rlăng ri gai rgòl moh bri Bunong aơ ri moh Champa jêng bri Cham păng ro. Jêh nai Bunong ma đah Cham aơ păng geh nau tầm lơh Quòng tơm năm n,tòl 12 krissakorach ma năm 1177 geh nau Quòng he saơ jêh tỏm rup aơ jêng rup Bunong păng geh lah troy dadê păng tòm lơh ma Cham. păng geh du huê Bunong nai moh păng Shou Daguan dăng ngăn nau tỏm lơh
AD968-1001 Jayavarman=Che Varman n.t 5 mòt uănh ma Bunong Cambodia. Riêch rotha phêbal păng geh nau dơi òk ma nau wai jan ăn đăp m,păn. Jayavarman n.t 5: aơ păng geh nau rgòl n,tùk n,gong kan n,drel ma bunuyh gầt blao Quòng tòm sah sona. Tơm n,chră ma nau n,dòp tòm kalơ neh aơ. ma nau păng bư ri ueh ngăn păng n,koch nau m,pòt m,prơ rom chreng maak răm ma Hađăch n,drel ma bon land Bunong păng mìn jan ngish brah n,drel păng hăn ta banteai Srai. Jayavarman n.t 5 aơ tơmban đòng jan ngish brah Ta keo păng mìn n,tòl ngoai ri ngish brah Angkor aơ di ma jan đah lù dadê. c. 980- 1220 n,dầk jan tòm n,tùk ti krung Angkor 1001-c.1006 păng geh mông du tầ ma nau ra dja jêng lah geh nau tòm lơh n,drăng nơm tơm Cambodia aơ. Utdadityavarman n,drel ma Jayaviravarman =Che vi ravarman bar hai hađăch jêng kon sao ranăksa Bunong Cambodia. C.AD1002 Suryavarman, jêng du huê bu klou n,dăm tă bơh khet Malaj Bunong Cambodia păng hao jan Quòng ăn ma Cambodia tâng nơm nau dơi u che. u păng jêng kon sau tă bơh Che indravarman n.t 1 jêng Bunong. păng hăn jot Bunong Cambodia ri năm 1006 păng geh nau dơi Jayaviravarman aơ jan hađăch ma Bunong Cambodia. C. 1006- 1050 Surjavarman păng jêng hađăch ma Cambodai bơi tòt tòm 50 năm. n,tơm bơh mông rêch roth tha phiê bal păng. păng leo jan ma nau neh n,tu ri geh òk nau ueh đòng ma nau n,dầk n,jêng. Suryavarman păng sòk dơn nau tih di ma nau păng ùch jan ta n,tùk nai òk ngăn ta ti krung dăch kêng Angkor aơ he saơ jêh abaơ aơ. păng n,đôn lah hađăch Hinduo aơ ueh ma Devaraja n,ho ma n,dầk êng păng nơm n,trok muh măt ma brah Shiva. Biălah bri păng ri păng ôp brah tơmban đòng jêng kơl n,hao an ma nau ôp brah Bunong Cambodia. 1050-1066 Utdadityavarman n.t 2 tơmban ma Suryavarman păng n,tơm n,dâk jan ta Angkor.
Păng jan m,peh bơh đơh Baray jêng nơm Quòng bơh dâng geh bă ri n,dơ ơm tơm n,tòl 9 nơh jêng n,tùk ơm ta nòm aơ. Păng n,dầk jan ti krung m,he ngoai dăch kêng Angkor aơ ri jêng ti krung n,tòl pe păng di ma jan ta aơ. Ngish brah păng ta n,gul aơ jêng ngish brah Baphuon. Dja ri păng geh nau tơm rnglăp kơl n,drel ma nau n,dầk jan an geh nau n,dròng Cambodia. C. 1060 lôch jêh mông păng jan kôranh tòm rnôk nai păng geh nau tơm ra dầng băl tơm lơh Quòng jêh nai tùp ro nau dơi. Ri Cham aơ păng plầ sìt tơm n,tùk gù n,drel ma Chenla ta Mekong. ri Cham aơ păng n,tùng drăp n,dơ su jai bư djơh ma Bunong jêh nai Cham aơ păng leo băl păng Rade, Jarai, banar n,drel ma phung êng êng đòng hăn tầm rdâng Quòng ma đăh Bunong.
1066 – 1080 Harshavarman n.t 2 mòt uănh bơh saơm 1080, păng geh nau roh nau n,dròng Quòng du tầ djê du tầ djề. bơh saơm păng geh nau n,dròng Quòng. geh bă ri ngish brah ơm aơ bư lơi tòm phung ngish brah Preah Pulilay aơ jêng Utdadityarvaman n.t 1 păng jăn dah òk n,dơ djơh hôm e ueh păng hôm khan n,dơ n,krầ ra hơn ma tòt rêch rotha phibal Utdadityavarman: 1080 rêch rotha phibal bơh dầng khet păng koh dong bu ma nau sòk nau n,dròng Quòng tòm n,tùk aơ. du huê phung m,he Quòl êng Che Varman/ Jayavarman n.t 4. Jêh nai păng geh nau tòm pìt băl păng mô geh ôh jan Angkor. păng geh jăn bơh dâng Cambodia kêng Preah Vihear vat phu n,drel ma Phimai abaơ aơ păng geh lah băbă nai bơh dầng Thai aơ. Che Varman păng khầt ta năm 1107.
1107-1113 Che Varman n.t 4: păng geh nau wai mòt uănh oh nô. Tâm pìt ma nau ùch hao jan hađăch. Jêh nai păng geh nau tơm pìt n,dròng tơm lơh n,drăng nơm tơm rnôk nai. Suryavarman, păng ùch gai kơl dăn ri păng jêng n,dùl deh rnăksa ma Bunong Cambodia jùr sòk dơn nau toih n,dròng mòt uănh. Păng ăn bar hai bunuih hao jan hađăch 1113-1150 Suryavarman n.t 2 mòt uănh ma Bunong Cambodia. n,tơm bơh saơm păng ùch ma nau neh n,tu n,dầk n,jêng. n,ho ma dong Cham i hao jan hađăch gù ta Hue aơ ri neh Hue aơ jêng bri Bunong Cambodia, ri Cham aơ păng geh gù ta aơ yor ma U Che Bunong aơ păng an bu gù rnôk nai păng geh du huê Che indravarman Bunong păng geh nau yồ an ma khân păng an gù ta nai ta aơ ri jêng bri Bunong Cambodia.
Păng n,đơr ngăn ma nau n,dầk n,jêng ti krung Angkor nai ri òk ngăn jan tầm phung Preah pithu Chansay têvôđa Thommanon, n,tùk nau ôp brah lah yang ta rngol Angkor abaơ aơ. Tòm Angkor wat aơ păng geh du mlâm ngish brah đòng yorlah brah Vishnu păng n,koch brah ngăn ma tòt nau jan ngish brah Bunong Cambodia aơ tơmban đòng jan rnôk mông păng mòt uănh. 1145 Suryavarman păng ùch mòt uănh ma lè rngôch Annam n,ho ma dăn hađăch Champa aơ kơl păng. hađăch Champa aơ bơh saơm nơh păng sòk nau dơi tă bơh Che indravarman Bunong. jêh păng geh nau dơi ri păng ùch bư ralăng ma Bunong ro tòm năm 1177 Cham ma đah Bunong Cambodia aơ păng geh nau tầm dong. păng mô ùch ôh Suryavarman aơ an sămbưt nou nau toih n,dròng păng bu. Cham aơ păng hăn gù ma nau đăp m,păn ta năm 1149. Suryavarman n.t 2 năm 1150 păng plầ hăn dong yuan Cham. păng leo kahan păng lăp gù ta bri yôk aơ păng khầt ji kop ta năm 1150, bătlăt jêh nai nau Quòng n,dròng nai păng jùr. Suryavarman năm 1150-1181 păng geh nau dăng ngăn ma nau mòt uănh tòm ntùk n,gor hađăch nai n,ho ma tâm lơh. păng geh òk ngăn ma nau djơh n,tùk n,to. nau di ma nau sòk dơn n,drăp n,dơ Che Varman jêng sao Suryavarman n.t 2. păng geh nau sòng ma nau m,bah rup tòm ban ma nau ntùm nti. tơm rnôk sòch Yasovarman n,chă jôi nau tih di tòm n,tù sưng hađăch Jayavarman=Che Varman yorlah ăn păng n,khah lơi ma nau n,khùt m,ham tòm n,tùk nai jêh nai păng hăn sa prăk a tret ta Champa. Yasovarman păng khầt phung ralăng bư. păng mòt uănh tâm 5 năm jêh nai. Che Varman mô geh ôh leo trong hăn ma nau tòm rdòng ma nơm tâm n,tôn Tribhuvanandytyavarman. tâm ban ma du huê bunuih mô geh băl ma ranăksa Bunong Cambodia. jêh nai tâm lơh Bunong Cambodia ma đah Champa. năm 1177 Cham aơ păng nhùp n,tùng n,doh n,dơ ma nau geh jêng tòm Angkor aơ su jai tơm si ta n,tùk nai. jêh nai Che Varman plầ hăn sìt ta Bunong Cambodia tòm lơh ma đah Cham aơ ri ntrùt lơi Cham tă bơh n,tùk nai păng geh nau tâm lơh Quòng. 1181- 1220 Che Varman hađăch tòm năm 1181 ri mòt uănh ta n,tùk nai tơmban ma Che Vaarman n.t 7. Păng hăn plơng lơh Cham i hăn lăp gù ta Champa Che indravarman aơ. Champa mô lah Siêmpa aơ jêng moh bu ur Cham. i kon sao Che indravarman Bunong aơ păng sòk jan ur păng. jêh nai bu moh păng Che Champa nanề hađăch nai mô geh lah hađăch Cham ôh indravarman aơ păng Bunong. Cham aơ păng jêng Bunuih n,choăt du lăp gù ta bon Bunong. sao indravarman aơ păng saơ bu ur Cham nai ueh ngăn ri păng kơnh jêh nai păng sòk jan ur păng. sao indravarman aơ jêng lah Che varman aơ ro i Cham de n,khầt rnôk nai. păng plơng lơh Cham i lăp gù bư ralăng sòk bôk ti krung Vi che ya jêh nai Champa aơ păng jur jêng hađăch jề ta nòm Cambodia. păng n,hao tòm n,tùk nai ralao ma nơm băbă đòng. bơh saơm ri păng lăp tầng nau vai. i bơh dâng păng ri jêng òk phung tâng nau wai malajiska m,peh bơh lơ ri păng nh,hơ tòm ban ma tòm dăch n,har đah Burma, păng hăn luh bơh dòng aơ tòm ban ngai ma Vientiane aơ bơh đơh Bunong. C.1181 yorlah păng geh roh oi bunuih ri lè dầng lè ma nau djăt nau bư brah m,bah rup Che Varman păng bư brah êng păng nơm. rnôk păng hôm e du n,tùk ma n,dơ păng n,hao jan nai, Che Varman n,tơm dầk jan nou nau Quòng. dja ri păng geh n,drel ma nau n,dầk n,jêng đòng tòm Angkor Quòng n,drel ma Bayon tâm ban ma ngish brah tòm n,klang n,gul aơ n,ho ma jan rup Che Prohm n,drel ma brah khăn ngish brah. Banteai kđai, Sra Srang păng geh jêng bon land Quòng nguai Banteai Chmar, Neak peiska sòk n,drel ma ngish brah aơ. jan ngish Quòng hui jêng n,tùk bìch bunăch leo hăn jầt Angkor aơ păng jan 102 ngish pet ri 121 Jêng n,tùk nơm bư răch brah lah yang.
dja ri ma nau n,dầk jan toih nau geh jêng tòm rnôk Che Varman păng jan òk rlao bu păng geh prăp n,doh n,dơ òk rlao bu đòng n,tùk mir nai. păng roh săk bơh n,tùk nai yorlah Champa aơ jek lăp n,drel tă bơh hadăch Bunong Cambodai. tòm năm 1220-c. 1400 hađăch Bunong Cambodia aơ păng geh lah 12 hađăch ma nau mòt uănh bri dak jêh nai păng jêng rùch geh nau vòt radja hô tòm n,tùk bri nai. mìn lah ta aơ ri geh hađăch nơm phat dôih ri păng n,tơm geh nau rêh jêng hư ha biălah mô geh ôh ma nau jan ngish bra m,he. 1220-1440 tâm rnôk aơ Angkor aơ păng geh nau jùr n,drel ma Bunong Cambodia tă bơh n,kul năm 1220 rnôk Che Varman n,tòl 7 n,gor neh aơ păng geh khầt nau dơi Bunong Cambodia păng geh nau jùr djề hôm djề. jêh nai păng geh Thailand hao djôt nau dơi m,peh bơh luh nar bơh dâng Bunong Cambodai aơ leo bôk m,peh bơh dâng Asein aơ. ri Bunuyh Cham i lăp gù m,peh bơh lơ Bunong Cambodia aơ n,drel ma Laotan m,peh bơh lơ tơm ban đòng jêng khlai dâng lè tơm nau Sah sona. ôp brah Hinayanist păng geh nau kơl koh dòng dadê lè Bunuyh kôranh nơm n,ti n,dầk n,jêng tòm Bunong Cambodia aơ.
Tầm năm 1296 aơ Sthan tut Kina=Chần păng hăn khòl Bunong Cambodia sòk mông tòm du năm ta Angkor aơ. Chou Ta-kuan jêng du huê Bunuyh n,gòng kan Kina păng kòp gần ma nau n,chih n,koch m,bơh n,tơm bơh năm n,tòl 13 krissakorach Bunong Cambodia aơ păng geh nau gầt blao òk ngăn ma nau hên sòk nau dơi păng tòm mông nai. năm 1350 ti krung Thailand aơ ragòl ăn Ayudya păng dăch kêng Angkor dja ri jêng păng jòt lè ro jêh nai hađăch Bunong Cambodia aơ păng geh nau radja. 1350-1430 bơi ma tơm lơh n,ho ro Thailand ma đah Bunong Cambodia ùch luh tầm lơh mông nai.
Năm 1369 Thai aơ păng hăn dong ti krung Angkor. păng mòt uănh tòm du mông gleh. ri Angkor aơ tòm năm 1389 păng geh jầt Thailand du tâq tai. năm 1431 Thailand aơ păng leo nau tầm dong Quòng tòm Angkor nai. Tòm 7 khai jêh nai păng lăp m,pă lam Angkor Jêh nai păng n,tùng n,doh n,dơ pìt sòk lè. năm bơh kơi nai ti krung aơ ragòl luh jầt Phnom penh mô lah Phnong penh tơm ban ma moh nau ngơi Bunong.
Tâm năm 1450-1860 mông nai jêng geh nau hađăch aơ jêng jêq ta nòm Thai n,drel ma ta nòm yuan. n,tơm bơh vang năm n,tòl 15:e jầt năp nai jêh nai Angkor aơ păng geh nau tùp hăn jầt Thai. Bunong Cambodia aơ păng geh nau Jùr nau dơi hô ngăn. jêh nai Vietnam n,drel ma Thai aơ păng jêng lah Bunuyh indokin prăng / inđochần. păng geh nau dơi mòt uănh ma lè rngôch n,tùk bri nai. tòm lơh Thailand ma đah drôn Bunong Cambodia ma đah Thai tâm rnôk nai geh òk đòng băbă nai jêng tâng pah kan an ma Thai. năm 1516-1566 hađăch Ang Chan mòt uănh ma Bunong Cambodia.
mông păng mòt uănh nai păng geh nau dăng ktang ngăn ta n,tùk bri dak Bunong Cambodia. geh bă đòng păng geh nau klach ma Thailand bư. năm 1564 aơ Cambodia Ayudya bôk tikrung aơ Thailand păng kòp gân nglăp n,drel biălah păng mìn lah lè jêh jêh păng mot uănh Burmesiska aơ. 1566-1576 hađăch Bầrom rêchea păng mòt uănh ma Bunong Cambodia. băbă nai păng geh òk ra noh Bunong Cambodia păng n,hơ ra lưn tòm nau dơi tâm lơh ma đah Thailand. n,tùk phat dôih Bunong Cambodia Angkor tòm du mông gleh. năm 1576-1599 aơ Japan INTERDIUM 1576-c. 1594 păng geh nau song kơl dong tă bơh Thailand. hađăch Satha tơm ban ma mòt uănh ma Bunong Cambodia ma nau ùch păng sòk kahan tă bơh Japan aơ mông nai gai ma n,dầk n,jêng đòng m,peh bơh dầng Asein. 1594 Thailand păng sòk tikrung m,he Bunong Cambodia Lovek aơ. C. 1594 Satha aơ păng an nau dơi ăn bu lăp jot Jòng ta bri nai jêng hađăch. 1569 du huê Japanska păng ngăch tòt ta Bunong Cambodia ma nau kơl hađăch Satha ma đah Thailand. păng n,khah lơi mông Kina i gù ta Phnom penh aơ jêh nai n,khầt du huê hađăch n,drel ma kon păng. Tòm khai 5 aơ Laos n,drel ma kon bu klou hađăch Satha an păng hao jan Quòng ma Bunong Cambodia tòm Phnom penh nai tơm ban ma hađăch Bầrom Reachea n,tòl 2.
năm 1599 n,tùk phat dôih Bunong Cambodia kòp gân ma nau jan Rea chea n,tòl 2 păng geh nau Chòm ninh ma i nô hađăch Satha, Soryopor, păng ăn phung kahan Japan aơ păng geh nau ji nuh sa Quòng lăp gù ta Phnom penh păng khầt lè ma buch. Soryapor păng sòk tòm du mông gleh jêh nai. ma nau jêr jâk tâm rnôk nai geh pe nuyh hađăch bu ur ăn hao jan Quòng. ta aơ păng lè lôch jêh ma nau ji nuh sa Quòng Japanska tâm Bunong Cambodia aơ. năm n,tòl 17 krissakorach ma năm n,tòl 18:e krissakorach 100 năm hađăch Bunong Cambodia păng n,tơm geh nau rùch lè nau rêh jêng păng geh nau ma Thai Nguyen lorder aơ. tơm ban ma mòt uănh kơl ma Vietnam. 1779-1860 Thailand păng kơl an ma Ang klenen mòt uănh ma Bunong Cambodia n,tơm bơh năm 1779 ma tòt bơh năp năm 1860. Jêh nai năm 1857 Prăng păng hăn lăp ta Vietnam tòm ban ma nau ùch ma nau tâm ralong ma đah Englesh yorlah ùch ma nau mòt uănh tòm neh bonland indokin aơ. jêng lah Thai, Laos, Vietnam n,drel ma Cambodia aơ nau Prăng păng ùch. năm 1860-1904 hađăch Norodom hao jan kôranh mòt uănh ma Bunong Cambodia. Tòm năm 1863 aơ Cambodia jêng geh lah Prăng păng kơl n,jrăng păng dơi uănh saơ ma nau Thailand n,drel ma Vietnam aơ păng ùch hăn ravan neh n,tu bri dak Bunong Cambodai. Tòm năm 1884 hađăch Norodom păng nsrôh ma nau Sa nhê sămbùt ton jao an ma prăng mòt uănh Bunong Cambodia aơ păng geh lah gleh dơm yorlah dăng đòng Bunong Cambodia păng lah Prăng i gù ta Bunong Cambodia nai năm 1885-1887 tòm ban ma kơl ma hađăch. năm 1860 du huê Prăng Henri Mouhot jêng nơm mêt uănh phung bri jôi saơ tòm nau chah ralòm Angkor aơ. Prăng nai păng ùch gât bơh saơm dah òk Bunuyh dăng nơm leo bôk n,drel ma nau jan nao nau bơh kơi nai n,tơm bơh n,gùl năm n,tòl 19: e ma năm n,tòl 20 tuh sa vòt Prăng Ecole d’ Extreme păng ùch ma pơk nou nau buay Vietnam i tơm lơh ta năm 1960 aơ.
Năm 1863-1954 tơm mông nai Prăng nai păng geh nau jêr òk tâm n,kuòl bri dak Bunong Cambodia aơ. năm 1904 -1927 Norodom n,tòl 2 jêng nô Sisowath, mòt uănh ma Bunong Cambodia tòm rnôk năm Prăng păng mòt uănh. Biălah Bunong păng mô geh jan aơ ri ôh. năm 1916 nơm pah kan păng geh nau bư mô ùch ma nau bòng pùn òk n,chòp an pah kan jầk nh,hỏ an ma Bunong ma nau tòm radòng ma nau prăng jot n,cho 1927 – 1941 hađăch Monivong mòt uănh ma Bunong Cambodia. păng hăn luh jât đah tòm pă bon jan mir tăm tỏm kao su. năm 1940 Japan aơ khân păng geh lăp mòt uănh neh indokin aơ đòng.
1941-1992 hađăch Sihanouk mòt uănh ma Bunong Cambodia păng hao jan hađăch n,tỏm bơh păng năm 18 năm păng gù tơm Sưng hađăch ta Bunong Cambodia aơ rnôk Prăng năm 1941 păng khan nau dơi ma tòt năm 1970. tơm vang năm n,tòl 60 tuh sô vòt aơ Khmer krohom, păng geh nau ralao nau vai. ongka bơh Chaou păng nai geh nau m,pòt ma đah Riêch rotha phêbal Sihanouk. Ri păng lôch năm n,tòl 60 Tuh sô vòt. Sihanouk ti bơh ma păng tơm pă Riêch rotha phêbal n,drel ma m,pet khmer krohom. nơm leo bôk păng hăn jât n,tùk bon land aơ jêh nai ragùm băl n,drel. năm 1969-1973 Amerikan hăn n,dòm bom tòm m,peh bơh dâng bon Bunong Cambodai tơm ban ma păng geh nau nsruôh gai ma ntrùt du Vietnam kummunih i lăp gù sòk dòng bri dak n,tùk Bunong Cambodia aơ ma bư nau nsan hăn nau tâm lơ păng ma đah Vietnam bơh dâng ma đah Vietnam bơh lơ ma đah Amerikan. tơm rnôk nai dah òk khầt? ók ralao bu jêng lah bon land Bunong khầt mông nai tòm rnôk kahan Vietnam hăn lăp n,de gù bri ta nai nơh.
1970 Sihanouk păng bư nou nau Quòng tâm radâng ma đah Lon nol ngluh lơi păng sòk nau dơi Riêch rotha phêbal m,he Quòn nau dơi. Sihanouk păng n,chuoat du hăn jât bri pê kăng bơh năp nai n,dâk Riêch rothaphêbal ta n,tùk n,chuoat du nai National United tă bơh Bunong Cambodia. biălah bon land Bunong mô geh bư nau aơ ri ôh n,drel ma bu nai.
Tòm mông nai păng geh lah phung Vietnam bơh lơ n,drel ma Amerikan păng hăn jot bri Bunong Cambodia aơ tòm lơ 1 khai 5 ma nau kòp gân gai bư ralòm nau dơi Vietnam kummunih i gù krap ta bri Bunong Cambodia nai. khmer krohom păng geh du n,til nau khlai tâm radâng ma nau dơi riêch rothaphê bal Lon nol. năm 1975 lơ 1 khai 4 khmer krohom păng geh Quòn neh lăp gù ta tikrung phnom penh n,tơm bơh năm 1975 aơ ma tòt năm 1979 khmer krohom păng Quòn nau dơi jêng Riêch rothaphê bal tă bơh pêkăng kơl.
Bunong Cambodia aơ păng geh nau ragòl moh êng moh pă sa thê ro nă roth Cambodia. biălah ta nai Sah Bunong mô geh nau bu an jan aơ ri ôh. Pol pot păng geh nau n,ti tơm ban ma nau bư brah lôk sòng păng n,ti nau ngơi Prăng geh jrô Quòng mô ha viê lai. Ri bơh saơm nai păng jêng du huê nơm leo bôk ma khmer krohom rnôk păng jêng nơm leo bôk roth môntrai.
Khuêu Samphom , păng ùch geh nau khlai êng êng Cambodia khmer Rouge nơm leo bôk moh lah kôranh. Cambaodia riêch rotha phêbal ma nau jan Quòng hao tầng sòngkum ongka ma nau n,trơn n,tùk bon land i gù ta tikrung hăn ta n,tùk bon land jan mir ba ri snruôh an pah kan jòk bon land Bunong păng geh nau khầt òk, n,doh n,dơ roh rai òk ngăn nơm bư brah m,bah rup Bunong i gù rêh dăch ta ngish brah Angkor aơ păng geh nau khầt lè ma buch n,đur. Jêng bon land Bunong geh khầt òk ralao bu mông nai.
năm 1979 Vietnam aơ păng hăn jot n,cho bri dak Bunong Cambodia ta Phnom penh aơ n,dầk jan Riêch rotha phêbal m,he Vietnam păng mìn gai sòk lè bri dak Bunong Cambodia aơ jan bri Vietnam păng dadê. Jêh nai Pol pot n,drel ma khieu samphon n,chuoăt du jât Kina pêkăng n,drăp kahan tâm dong ma đah Vietnam i gù ta Phnom penh aơ. ta mông nai Bunong Cambodia păng geh nau tầm dong n,drăng nơm. Khầt òk ngăn nau rêh ni ji nglòng.
A jêng khmer Cambodia n,drel ma Vietnam bư nau jêr tòt tòm bri Bunong Cambodia aơ jêng lah yorlah yuan n,drel ma drôn aơ yỏh n,khầt bon land Bunong. păng geh òk ngăn bon land Bunong Cambodia aơ păng n,chuoăt lăp jât bri Thailand. UNHCR păng mô ùch an ôh ma Vietnam aơ n,dâk Riêch rotha phêbal jan ta bri Bunong Cambodia aơ. Bunong Cambodia ma đah Vietnam aơ jêng mô hôm tòm di băl ôh n,tơm bơh năp năm 1989 jêh nai n,trùt an Vietnam aơ păng hăn sìt ta bri păng nơm ri mô hôm dơi gù đòng ôh ta aơ păng jêng mô geh nau.
năm 1991 Sihanouk păng plầ sìt ta Cambodia ta november yorlah gai ma radòk n,jêng Riêch rotha phê bal m,he beng ma păng sòk Bunuyh i tă jan kôranh Pol pot an jan nơm leo bôk. năm 1992 tòm rnglăp băl n,drel Riêch rotha phê bal ma ka nă pă prosăng ta phung Sah United tă bơh Bunong Cambodia tòm nau Sihanouk păng n,dầk n,jêng ta Cambodia aơ ma nau UNHCR n,kah.
Bon land Bunong i n,chuoăt du lăp gù ta bri thai nai ri n,tơm plầ sìt ta bri dak khân păng nơm jât Cambodia aơ tai dòk pah kan kơl njrăng ma Angkor stop n,tơm bơh ri năm 1960 păng geh nau tai nơm vai hăn nsong plâ geh hăn ta Angkor. Ri Bunong aơ păng hôm e gù rêh jêng tòm ăp n,tùk ta Vietnam, Cambodia, Laos , Thai ta aơ păng geh bă jêng bri dak tơm Bunong rnôk kal e nơh. Yorlah tòm 2000 năm bơh kơi nơh păng geh nou nau òk ngăn ta bri Bunong nai. geh n,gor bri êng êng păng hăn lăp gù bư djơh bri Bunong nai.
năm 1885 Prăng păng hăn tă bơh Paris păng hăn kơl n,kra nou nau ta bri nai ri păng dơi djôt tầm 4 raplai bri Cambodia,Vietnam, Laos n,drel ma Thai jêh nai păng moh neh nai indokin. Ri gâp ùch n,koch đề tă bơh kơi ma nau Prăng aơ păng ơm ngăn hăn lăp ta bri nai n,tơm bơh 1500 năng ai lah. Ri kôranh nơm n,ti Prăng nai păng hăn m,bơh nau m,he m,han lăp tầm n,gor bri Asien n,ti nau wai kôranh brah ma phung Asien Kina lôch tầm năm 1801. Jêh nai păng geh òk ngăn Bunuyh bri êng êng păng hăn lăp gù ta bri Bunong aơ tầng indokin prăng aơ indokin prăng nai păng Quòn neh Cambodai, Vietnam, Laos ri Thailand tâm 4 n,gor bri jêh nai Bunong aơ păng geh lah roh bri dak Quòng djề hôm djề drôn yuan păng bư nou nau òk ngăn. biălah Bunong păng mô ùch ôh ma yuan drôn nai Quòn bri dak Bunong. biălah rnôk nai păng geh indokin prăng aơ păng geh nau dơi Quòng ma nau rom bunuyh êng êng dơi n,dầk n,jêng jan nau dôih bri ta neh indokin nai. rnôk nai păng geh òk ngăn yuan, Cham, Rade, Jarai khân păng lăp n,drel ma prăng jêh nai păng ùch bư ralăng ma Bunong. phung Rade Jarai Cham aơ biălah păng bư Bunong mô dơi
Jêh nai băbă păng tầng yuan Bao Dai băbă nai păng tầng prăng jêh nai prăng nai păng sòk Bao Dai aơ jan nơm leo bôk ta neh indokin bri Bunong aơ. rnôk nai geh òk ngăn bon land Bunong tơm păng mô ùch ôh ma prăng nai sòk yuan Bao Dai aơ jan nơm leo bôk yorlah Bao Dai nai păng jêng Bunuyh yuan.
rnôk Bao Dai păng jan kôranh nai păng geh òk ngăn Bunuyh êng êng păng ùch bư Ralăng ma Bunong i tơm bri nai. tòm ban ma Rade Jarai Cham ri n,drel ma phung êng đòng khân păng ùch jut lơi A moh bri Bunong aơ jêh nai khân păng gai ma sòk moh săk Dêgar Champa Cham Rade Jarai khân păng nai têq ta bri dak Bunong aơ jan bri Cham păng.
Ri Cham, Rade, Jarai n,drel ma phung êng êng nai khân păng mô geh bri n,drel ma Bunong ta nai ôh khân păng jêng luh tă bơh bri êng hăn lăp gù ta bri Bunong nai rnôk hađăch Che indravarman Bunong. tâm ban ma aơ Rup păng Che Bunong hađăch Angkor. Păng geh nuih n,hom ueh ngăn păng dơi rom Bunuyh êng êng jêng kon sao păng dadê gù n,drel ta neh nai.
mô geh jò ôh jêh nai phung Cham Rade Jarai aơ n,drel ma phung êng êng nai khân păng bư Ralăng ma bon land Bunong păng lah bri ta nai jêng bri Champa păng, păng lah. jêh nai Bunong ma đah Cham Rade Jarai aơ păng geh nau tơm lơh Quòng. nau aơ jêng lah yor ma Che indravarman aơ păng ăn kon Sao păng sòk ur Cham ri Cham aơ păng jêng Bunuyh n,chuăt du tă bơh bri êng lăp gù ta nai păng mô geh bri ta nai ôh phung nai.
Ri bơh năp aơ mbu nơm ùch lăp gù ta bri Bunong ăn khân păng bư ueh lơi dầng kơt phung Cham, Rade, Jarai aơ ôh păng bư Bunong mô dơi ri păng tâng Vietnam jêh nai bơ djơh bri dak Bunong. tơm ban ma Vietnam aơ păng jă my jă prăng hăn tòm lơh ta bri Bunong ri bon land Bunong păng geh nau khầt òk ngăn. Bunong hên mô mòp jă khân păng hăn gù ta bri hên ôh. tơmban ma tâm năm indokin prăng aơ òk ngăn Bunuyh êng êng bri păng hăn tầng prăng bư nau dôih bri păng sòk n,tùp bri dak Bunong aơ khân păng lah bri khân păng. tơmban ma Vietnam aơ Cham, Rade, Jarai khân păng bư djơh bri Bunong òk ngăn.
Tâm rnôk indokin prăng nai păng geh lah Vietnam, Cham, Jarai, Rade ri Cambodai krom khân păng jan nau dôih bri n,drel ma prăng tòm mông nai khân păng mo mô an prăng gầt ôh Bunuyh Bunong aơ ri khân păng n,koch kanòng ma Cham, Rade, Jarai khân păng nơm dơm păng n,koch. Ri Bunong nai păng mô gât săk ôh ma nau bu bư nai. ri indokin prăng nai păng sòk neh Bunong jan indokin aơ tòm pă 5 n,gor bri pă an ma Cambodia,Vietnam,Laos Cambodia krom ma Champa. biălah ta aơ jêng bri Bunong phơm bư indokin prăng aơ păng sòk bri Bunong aơ pă an ma Bunuyh êng? Bunong mô ùch ôh ma Vietnam aơ sòk bri dak păng. Bunong păng ùch gù nau đăp m,păn êng păng nơm kơt năm hađăch Funan păng kăl e nơh. Funan aơ jêng lah moh ơm Bunong. Mnong Phnong Bunnag Phanong aơ jêng moh Bunong nguay dơm. Hên mô ùch ôh yaun uănh bôk hên. hên ùch rêh jêng kơt rnôk 2000 năm kăl e nơh mô geh drôn mô geh yuan Quòn bôk hên ôh Hên uănh êng hên nơm.
Jêh ralòm hađăch Funan Bunong aơ păng òk ngăn Bunuyh bri êng păng ùch geh bri Bunong aơ. Ri n,gor bri bơh chau bơh ma nai ko òk đòng hăn lăp gù ta bri Bunong aơ kơt năm 1700 ma năm 1800 aơ ma nau tầm lơh tầm Sreh Quòng đòng Bunuyh êng êng nau ngơi ko òk đòng lăp gù ta nai. tơmban ma Cham Rade Jarai n,drel ma Bunuyh êng êng đòng ri khân păng mô geh nau yơk ma bon land Bunong i tơm bri nai ôh. Khân păng ùch ma nau bư ralăng babơ ngăn. tầm năm 1885 indokin prăng aơ he mìn lah geh đòng phung Ongka ( FN Emnesty organisation) biălah mô saơ geh Bunuyh ma ùch kơl ma Bunong aơ ôh he mìn lah êlor ma Vietnam, Cambodia aơ geh bri òk ngăn khân păng bư khầt bon land Bunong.
Aơ jêng nou nau bri dak Bunong păng geh nau tòt jêr Quòng biălah Bunong păng hôm e rêh ra chơk nar aơ ri ma nou nau aơ păng hôm òk ngăn jât năp aơ kon Bunong păng mra m,pòt. năm 1900 prăng păng hăn lam n,tùk bon land bri yôk yang kon Bunong rnôk nai prăng păng geh bă păng năl kon Bunong geh bă păng mô năl yorlah păng òk ir Bunuyh păng ngơi n,tup lah Bunong dadê ngăn rnôk nai. jêh nai prăng păng at mô dơi gât năl đòng ma n,till nau ngơi nai kanòng prăng nai păng ragum lè Bunuyh êng êng nai jêh nai moh lah montagnard. tòt năm 1946 khân păng ùch bư nau kan n,drel sòk bri Bunong aơ moh lah montagnard bri Rade, Jarai Cham. tòt lơ 27 khai 5 năm 1946 kommission prăng aơ păng ùch n,dâk n,jêng jan riêch rotha phê bal n,drel an ma montagnard aơ n,tơm bơh Bunong bơh dâng ma tòt Bunong bơh lơ. Jêng lah bơh khet An Giang, mekong Sre Pok, Daknong, Binh Phuoc, Daklak jầt n,tùk êng êng đòng.
rnôk nai prăng păng mô geh sòk ôh Bunuyh Bunong i tơm bri aơ ma nau jan nơm leo bôk ta n,tùk nai ri prăng nai păng sòk Bunuyh êng êng jan nơm leo bôk. Montagnard aơ jêng lah n,tùk bri yôk yang Bunong aơ hơi. rnôk nai păng geh òk ngăn Bunuyh êng êng nau ngơi gù nsum ta nai khân păng mìn rnơm ma prăng nai dơi kơl ma khân păng. Ri òk đòng geh nau tâm rdâng ma nau tơm pìt jan kôranh ta n,tùk nai ùch geh bri Bunong aơ.
Tầm ban ma Cham, Rade, Jarai n,drel ma Vietnam aơ khân păng ùch ma bư djơh ma Bunong hô ngăn. khân păng mô an ôh Bunuyh Bunong nau jan aơ ri kanòng an khân păng nơm dadê ro ma nau kan ta nai. tơm năm du 1940 aơ prăng păng ăn yuan Bao Dai nai jan kôranh nơm leo bôk ma lè rnguôch tâm n,tùk bri Bunong aơ. ri prăng nai păng jao an ma Bao Dai mòt uănh neh montagnard aơ. Ri prăng aơ păng ueh đòng ma Bunong păng kơl n,til Sămbùt samtra ăn ma kon Bunong òk ralao bu.
biălah êlor ma prăng nai păng năl bon land Bunong păng geh òk ngăn phung Rade Cham,Jarai, Vietnam khân păng bư ralăng ma prăng aơ n,tôn prăng aơ lah prăng aơ hăn pit bri dak khân păng. biălah ta nai mô geh bri dăk Rade, Jarai, Cham Vietnam khân păng ôh ta nai jêng bri dak Bunong. ri nou nau nai păng geh lah jêr ngăn yorlah phung Cham,Rade, Jarai nai khân păng ùch tâm rdâng ma Bunong hô ngăn mông nai.
Tòt nar bơh kơi nai khân păng kan nsum sòk Vietnam, Cambodia krom, Cham, Rade,Jarai Bannar n,drel ma Bunuyh êng êng đòng bư nau dôih bri têq moh lah BAJARAKA tòm năm 1950 ma năm 1964 nơm leo bôk nai moh păng Nguyen Van Thieu Vietnam. nơm leo bôk phung Rade, Jarai, Cham, Bannar nai moh păng Le Kosem n,drel ma Y Bhăm noul.
Tầm rnôk nai păng geh òk ngăn khầt bon land Bunong. yor ma Le kosem đah Ybhăm nuol aơ khân păng bư. lah geh Bunuyh Bunong hao jan Quòng djêq ri khân păng n,khât n,tùng ro mô an Bunong dơi jan aơ ri ro khân păng bư. Jêh nai Le kosem đah Ybhăm nuol aơ khân păng roh tầm năm 1972. Jêh nai păng luh Kơk ksơr aơ n,trok ma Y Bhăm nuol aơ khân păng aơ jêng Bunuyh Rade Cham. gầp dăn n,koch ma lè rngôch oh nô phung Ongka FN lah khân mai saơ phung pe phung aơ Rade Cham mô lah Jarai aơ khân păng ùch jan nau dôih bri ta bri Bunong hên. dăn khân mai buai lơi păng mô an khân păng jan ôh ta bri hên Bunong. yorlah khân păng mô vai bư uenh ma đah hên Bunong ôh. Păng ùch ma tâm rdâng ma hên hô ngăn. hên Bunong hên gù ta bri dak hên nơm n,tơm bơh bùt neh deh brăn jêng tơm bri ta nai. mô geh kơt khân păng ôh khân păng jêng Bunuyh n,chuăt du lăp gù ta bri hên jêh nai khân păng lah bri nai jêng bri khân păng Bunong mô geh bri ôh păng lah. mơm jêng kơt nai? kăl e to yor ma khân păng nai đòng dầng geh ma Bunong hên tầm n,khah băl jêng bri dak hên n,gul Vietnam drôn păng pìt sòk bri hên. n,gul Laos Thai păng pìt sòk bri Bunong hên aơ. Bunong Quòng ngăn bri rnôk U Che hên kăl e Che Varman 1/ in dra Varman 1 aơ jêng Bunong. hên rngot Quòng ngăn bơh aơ drôn bơh to yuan bơh ri Thai bơh Sùq Laos. Ri geh nau òk ngăn năm 1975 Vietnam păng lăp lam bon Bunong tòm ăp n,tùk bri yôk yang Bunong nai. jêh nai Vietnam păng lah bri nai jêng bri Vietnam păng dadê ro păng lah. Jêh Amerikan prăng păng sìt ta Paris ta USA nai Vietnam aơ păng geh nau m,pet hên Bunong hô ngăn.
Jêh nai bon land Bunong i geh tă jan Kahan Amerikan tă jan Kahan prăng nai Vietnam păng bư jêr hô ngăn băbă ri păng nhùp krùng băbă ri păng n,khầt lơi yaun păng bư ma Bunong hên rnôk nai yorlah prăng n,drel ma Amerikan aơ păng tă tầm dong ma đah Vietnam tòm năm 1800 nai nơh prăng de lơh păng tòt năm 1960 aơ Amerikan dong păng yuan nai.
Ri yuan nai păng jinuih ngăn ma bu nơm i tă jan Kahan Amerikan prăng aơ păng jôi ro ri tòm năm 1972-1973 aơ păng geh nau tòm n,kra Vietnam ma đah Amerikan aơ mô hôm geh mông đòng ôh Amerikan ma nau gù ta n,tùk bri Bunong nai nau aơ ri dơn Amerikan păng mô ùch sìt ôh rnôk nai biălah geh du phung Vietnam păng Ralăm Amerikan saơm nai Vietnam bơh lơ ma đah Vietnam bơh dầng khần păng bư jan lah tầm lơh tòt mông tầm lơh nai Vietnam bơh lơ ma đah Vietnam bơh dâng khân păng tâm ban nau ùch lơh Amerikan dadê mông nai.
Ri păng lơh Amerikan nai mô dơi jêh nai Vietnam păng sòk phung Cham Rade Jarai n,drel ma phung êng êng đòng an jan Quòng gai ma đă m,pôl nai kơl n,trùt sìt Amerikan aơ tă bơh bri yôk yang Bunong nai ri Amerikan păng mô ùch sìt ôh. Ri kôranh Kahan Amerikan nai păng lah bri aơ mô geh bri khân mai Vietnam ôh Aơ jêng bri Bunong lah kon Bunong an hên sìt ri mơ hên sìt Amerikan păng lah jêh nai m,pôl Rade Cham Jarai khăn păng bư ro păng lah păng jêng Bunong tơm bri ta nai păng kơl Vietnam ri yuanh nai păng lah bu nơm dơi n,trùt Amerikan sìt nơm nai yơh dơi jan hađăch ta bri aơ. Jêh nai Rade Jarai Cham nai khân păng tăng nau yuan ngơi nai khân păng n,đơr ngăn yơh ma nau n,trùt Amerikan Sìt jêh nai Amerikan păng sìt yơh Vang năm 1973 ma 1974 aơ.
Ri n,tơi bon land bri dak Bunong nai an ma Vietnam dâng lè Sìt ta USA jêh nai Bunong i tă jan Kahan Amerikan nai băbă ri Vietnam sòk krung băbă ri Vietnam sòk n,khât lơi geh nau uh ah Quòng. bơh kơi nai bon land Bunong păng geh n,chuăt gù krap tơm bri ta năm 1976 păng geh lah tòt 500000 Bunuyh gù tòm bri mô bănh Sìt ta bon ôh klăch yuan bư ma tòt năm 1985 ta nai păng geh nau katang ngăn Kahan Bunong khân păng du òk hôm òk lăp gù bri nai tă bơh êng êng bon bă tă drôn bă tă bơh yuan hăn gù n,drel ta nai.
Jêh nai dôl mông khân păng gù ta bri nai at hôm e geh nau đòng ma đah phung Rade Jarai aơ yorlah Rade Jarai aơ khân păng bư nau luh lăp ma đah yuan băbă nai păng gù ta bri n,drel ma Bunong jêh nai păng plầ Sìt ta bon m,bơh an hăn lơh Bunong i gù ta bri nai ri Rade nai păng bư. Jêh nai Bunong brừ nar brừ rdja ma nau mìn lò kan nai. jêh nai Rade Jarai aơ khân păng bư n,khât n,tùng lơi i kôranh nơm leo bôk Bunong nai du tâq djêq du tâq djêq ma tòt lè òk ngă khầt Bunong Rade, Jarai păng bư n,khầt n,tùng rnôk nai jêh nai nau lò kan nai mô hôm geh nau jêng ôh jêh nai kahan Bunong aơ băbă nai păng n,chuăt du jầt bri Thailand aơ ri băbă ri phung khmer krohom păng sòk an hăn gù n,drel ma khân păng.
Tòt năm du 1999 aơ ri bon land Bunong khân păng plầ Sit tòm bri dak khân păng nơm tai ta kheth Mondolkiri băbă ri jầt kheth êng êng. geh bă đòng păng hôm e khan ta bri Thailand aơ. A jêng nou nau bri dak kon Bunong. ri nau rêh jêng kon Bunong aơ dơh ngăn ma nau yuan drôn aơ khân păng sòk kon bon land Bunong aơ dòng hăn tòm nau tơm lơh tơm Sreh ta yuan tơmban ma ta drôn. Hên rangot ngăn tơmban năm 1979 aơ yuan păng sòk kon Bunong hên đòng ma nau kơl drôn tơm lơh n,drăn drôn rnôk nai păng at sòk hên Bunong đòng jan kahan. Bunong hên mô ùch ôh ma nau tầm lơh tầm Sreh biălah drôn yuan khân păng n,chùp n,khòm ăn hên geh nau khât òk ngăn.
Ri abaơ aơ bu lah geh nau vai yơk ma nau rêh kon Bunuyh ri ăp nơm Bunuyh geh nau khlai dadê m,pôl ongka păng lah. ri phơm bư yuan aơ păng hôm e jot n,cho bri dak Bunong hên nanao đòng nai?. lah păng geh nau vai moh nau păng bư kơt nai? gầp ùch ôp ma nau yuan drôn aơ khân păng lah hên Bunong aơ mô khlai n,drel ma mô geh bri lah n,dri bơh tă hên Bunong aơ m,bu nơm gât ăn păng n,koch an gầp. mơm bư moh Bunong êng êng kơt aơ? Funan- Phnong- Mnong- Pnong- Manong- Mnông A jêng nguai dơm yorlah bu mô blao n,chih lah Bunong ri păng moh kơt nai. gầp ùch n,koch bri ăn ma oh nô kônh va sao se me m,bầ ma lè dầng lè ri dăn ma lè dầng lè n,gor bri Sah n,dròng tơm ban Sverige EU n,drel ma USA ma lè phung onga Quòng ta kalơ neh aơ dăn kơl ăn ma bri dak kon Bunong aơ ri lè jò jêh kon Bunong roh bri dak nai abaơ aơ hên jan dầk yuan drôn Laos n,hanh ma jan dầk Thai. Ri bơh năp aơ dăn ongka kơl m,pầ Sìt bri dak hên kon Bunong tă bơh phung tùn jot aơ. Ri nau vai Bunong aơ păng kơt aơ nau moh Bunongfunan Bunongnong Bunongpreah Bunongbiăt Bunongraông Bunongchil Bunongkajăng Bunongquai Bunongma Bunongprâng Bunongbunor Bunongbudish Bunonggầr Bunongchenla Bunongdisbri Bunongmung Bunongbunar A jêng nguai ầk nau ngơi dơm hên. Ajêng Kahan
Bunong n,drăp hăn tâm lơh ma đah Cham Thailand rnôk U Che Bunong kăl e nơh
Aơ jêng rup kahan Cham A jêng Rup djô na troy aơ jêng kahan Bunong

Du huê ajêng rup kahan Cham păng hăn n,tùng n,dơ ta Angkor wat aơ Bunong kahan hăn tâng lơh păng ro, aơ ri kahan Cham. kahan n,cho seh a jêng kahan Bunong hăn tâng lơh đah Cham aơ. jêh nai Cham aơ păng n,chuăt lè kahan Bunong de tâng gôk păng ma Seh ma ra veh, rnôk nai yuan drôn khân păng ê dơi geh păng Quòn bri hên Bunong ôh. Kanòng hên mòt uănh êng hên nơm dơm bri dak nai.
nơm n,koch bri aơ Malueng Sruanh Bunong Cambodia n,koch m,bơh nau U Che kal e

A jêng n,tùk rngol Bunong kăl e nơh ri abaơ aơ bu moh păng Cambodia bri nai. Bunong hên rngot ngăn bri dak hên n,gul jât yuan ngul jât drôn n,gul jât Thai n,gul jât Laos khân păng pìt sòk bri dak bon land hên Bunong jan bri khân păng. lè dâng lè phung Sah n,dròng kalơ neh aơ khân păng mô uănh ôh ma Bunong aơ. khân păng gât ma nau kơl yuan Thai drôn Laos aơ dơm, ùch ma nau hăn tùn jot hên Bunong dadê phung nai. aơ jêng nau

Bunong Cambodia nou nau ỏm ta trôm rangol Angkor wat. aơ jêng rup rplai bri Bunong moh păng Funan, Funan aơ jêng lah Bunong aơ ro. ri rplai Neh Bunong Cambodia abaơ aơ hôm e jêq dâm

nơm n,koch bri Malueng Sruanh Bunong Cambodia
năm 2009 khai 09 11 nau n,kah an ma Amnesty/ FN: năl ma n,til nau rêh kon bon land Bunong aơ. dăn ma Amnesty/ FN kơl n,chră nsòng yồ n,đach an ma bon land Bunong aơ. lah khân mai geh uănh jêh tòm nau gâp dăn aơ an khân mai plơng Sămbut gâp aơ. gâp rnơm Amnesty/ FN mra plơng ơh an tòm nau aơ. lah ueh òk ngăn yâq

Comments on: Angkor Wat History

By: Malueng Sruanh